Turfan Kazıları

Arkeolojik seviyeler bakımından Turfan ve çevresinde bulunan eserler, birkaç devreye ayrılır.

M.Ö. III. yüzyılda, Turfan ili ve çevresi, yalnız en yakın komşuları ile temasta bulunuyordu. Daha uzak sanat çevrelerinin etkileri, göç eden ve Turfan’dan geçen yahut yerleşen boylar vasıtası ile gelmekte idi. Çin ile Batı Türkistan arasında ticaret yolları M.Ö. II. yüzyılda işleyince, Turfan kervanlarının geçtiği bir vaha olarak iki uçtan gelen etkiler altında kaldı. M.S. ilk beş yüzyıl içinde, güneyden ilerleyen Burkan (Buddha) dini, Hint ve kuzey Orta Asya ültürünü yaymakta idi. M.Ö.  yüzyıllarda, Turfan ve çevresinde ilk önce tek bir devlet, daha sonra iki ve en sonunda sekiz beylik idaresinde yaşayan millete, Çinliler Kü-şi adını vermekte idi. Kü-şi’nin mensup olduğu ırk ve sanat eserleri hakkında bilgi pek azdır. Bazı araştırmacılar, Kü-şi kavminin İran-Hint-Avrupa ırkından bulunması gerektiği düşüncesindedirler. Kü-şi adı, Milattan önce Çin sınırlarında iken, M.Ö. 176 sıralarında, Orta Asya güneyine göç edip büyük bir devlet kuran Kuşan boyunun adına benzetilmektedir. Kuşan boyu ise, kimisine göre İran-Hint-Avrupa soyundan, diğerlerine göre de Türk idi. Başka araştırıcılar, Kü-şi’nin Türk olup Türgiş boylarından Kuşu (veya Koşu) ile ilgili olması ihtimali üzerinde durmaktadırlar. Fransız Türkolog Pelliot, Turfan vahasının batıdaki başşehrinin Türkçe adı Koço’yu da Kuşu veya Koşu’ya bağlamaktadır. Kuşu boyu Turfan’dan daha batıda bilinmekle birlikte, Kü-şi’nin kuzey başşehri Beşbalık ile ilgili idiler. Onlar hakkındaki tarihi kayıtlardan önce, Kuşu boyu Beşbalık civarında yaşamış olabilirdi.

Yazının devamını okumak için buraya tıklayınız.

KAYNAK: TURGENEV, İvan Sergeeviç


About this entry