Uygur Türklerinin Mitolojik, Dini ve Tarihi Kadın Kahramanları

döllenip doğuran kadın ilah

Uygur Türklerinin sözlü anlatmalarında yer alan mitolojik kadın kahramanlardan biri Umay Ana’dır. Umay1, Türk mitolojiksisteminde yer alan önemli tanrılardan biridir. Türk mitolojisiyle ilgili arastırmalar, “Tanrı” kavramının gökle yerin birliği seklinde düsünülen ilahî düzenle ve bu düzeni yaratıp yasatan ulu güçle bağlı olarak ortaya çıktığını göstermektedir.2 Yer ile göğün aslında bir olduğu, bunların sonradan ayrıldığı ile ilgili mitler –Uygur Türklerindeki “Yer ve İlahi Öküz”, Kazak Türklerindeki “Gök Nasıl Yükseldi”, Salurlardaki “Huda’nın Gök ve Yeri Üfleyerek Yaratması”, Tuygunlardaki “Gök ile Yerin Olusması”, Moğollardaki “Gök ile Yerin Olusması”, Mançulardaki “Tanrının Dünyayı Yaratması” baslıklı mitler-3 bu tezi destekler niteliktedir. Altay Yaratılıs mitlerinde Ülgen ve Karahan’a yaratma emrini veren Ana da bunu teyit etmektedir.

1 Umay kelimesinin etimolojisi ile ilgili çesitli görüsler vardır: Fuzuli Bayat “Umay” sözcüğünün “um + ay” seklindeki terkipten olustuğunu ve Ay merkezli inanç sisteminden çıktığını belirtmistir. (Türk Mitolojik Sistemi 2. Đstanbul, Ötüken Nesriyat, 2007, s. 77.). Çinli Türkologlara göre ise, Umay kelimesi um ve ay kelimesinden olusmustur. Um kelimesi ise kadının cinsel organını ifade eden am/em kelimesinin fonetik değisimden sonra aldığı biçimdir. Ay kelimesi de kadın cinselliğini ve kadınlığı ifade eder. O halde, Umay “döllenip doğuran kadın ilah” demektir. Türklerin taptıkları “döllenip doğuran kadın ilah”, cinselliğe tapınma düsüncesi temelinde ortaya çıkmıstır (Niu Ruji, Eski Uygur Yazılarıyla Yazılmıs Metinler Kılavuzu, Sinciang Helk Nesriyatı, Urumçi, 1997, s. 307-308). “Tatar Mifları” adlı kitapta, kadınların cinsel organları (Eski Türkçede ömmü, bugün de
Kazaklarda ammıy (amıy) ile bağlı temel kelimeler ve inançların köklerinin Umay ilahesine bağlandığı ileri sürülmüstür. Miser Tatarları “akraba” (tugankay), “kardes” (karindeskey) gibi çok yakın kisilere “amıy” derler. Bunun Umay (Imay, Amıy)’la iliskisi vardır. N. Đsenbet, bu kelimenin “ama”, “eme”, “imi”, emeci”, “emecek”, “imçek” kelimelerinin kökünde de “analık” anlamının yattığını ve onların hepsinin de eski anaerkil dönemine dayandığını düsünür (Tatar Miflari, Besençe Kitap, Tataristan Kitap Nesriyatı, Kazan, 1996, s. 25-26).

2 Celal Beydili, Türk Mitolojisi Ansiklopedik Sözlük, Yurt Kitap Yayın, Ankara, 2005, s. 534

3 Çin’deki Altay Dil Ailesine Mensup Milletlerin Efsane ve Hikayeleri. (Zhongguo A er tai Yuxi Zhu Minzu Shenhua Gushi), Editör: Man Douhu, Milletler Nesriyatı, Pekin, 1997, s. 30, 57, 96, 145, 208, 248.

Yazının devamını okumak için buraya tıklayınız.

KAYNAK:  Alimcan İNAYET – Adem ÖGER

Reklamlar

About this entry