Batı Göktürk Devleti

Her boy beyine bir ok verildi. Ok, boyların kağana tabi olduğunu göstermekteydi. Bundan dolayı on boya, On Ok denilmiştir. Işbara, On Okları sağ ve sol olmak üzere ikiye ayırdı. Çor‘larca yönetilen beş boya Çin kaynaklarında Tulu (sol kol), Erkin‘lerce yönetilen beş boya ise Nuşepi (sağ kol) denilmiştir. Tulular Tomak’ın doğusunda, Nuşepiler ise batısında oturmakta idiler.(Salman 1998: 6; Sümer 1999: 29; Taşağıl 2002: 678)

Tulu’nun Türkçe söylenişi Tuglug (tuğ sahibi), Nuşepi’nin Türkçe söylenişi İni Yabgu (küçük yabgu) olabilir. Buna göre Tulular esas, Nuşepiler tali boylar olmalıdır. Nitekim daha sonra Tulular, Sarı Türgiş; Nuşepiler, Kara Türgiş olarak anılacaktır.

Beş Tulu boyu şunlardır:

Çu-mu-koen

Hu-lu-u

Şe-şo-ti

Tu-ku-şi

Şu-ni-şe

Beş Nuşepi boyu ise şunlardır:

A-si-kie

Ko-şu

Pa-sai-kan

A-si-kie

Ko-şu

Tu-ki-şi‘nin Türkçe söylenişi Türgiş‘tir. Türgişlerin de beş oymağı vardır:

Mo-ho

Sou-ko

A-li-şe

Ko-şu

Kiu-pi-şe (Salman 1998: 12)

Eberhard, Şa-to, Ta-pa- Tu-hu-lo oymaklarını da Türgiş oymaklarından sayar. (Salman 1998: 12)

İstemi Kağan’dan beri on boy halinde var olan ve 635’te sol-sağ olamk üzere iki kola ayrılan On Oklar, Oğuz Türkleridir. 776 yılında Karlukların baskılarıyla Sırderya boylarına göçmüşllerdir. Göç sırasında ve Sırderya boylarında yaşarken 24 boya ulaşmışlardır.

On Oklar, Oğuz Türklerinin nüvesi olduğuna göre yukarıdaki beş Tulu ve beş Nuşepi boyu ile sekiz Türgiş oymağını 24 Oğuz boyundan bazılarıyla eşleştirebiliriz.

Beş Tulu’dan

Hu-lu-u = Üregir

Şu-ni-şe= Çepni

Beş Nuşepi’den

A-si-kie = Yazgır

Pa-sai-kan= Peçenek

Türgiş oymakların’dan

Sou-ko = Salgur

A-li-şe = Ala Ebçi (Alkaevli)

Kiu-pi-şe = Kara Ebçi (Karaevli)

Tu-hu-lo = Töger

KAYNAK: Prof.Dr.Ahmet B.ERCİLASUN – Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi


About this entry